Türkiye'de boşanma davaları, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 161-184. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Boşanma, evlilik birliğinin yasal olarak sona erdirilmesi işlemidir ve anlaşmalı veya çekişmeli olmak üzere iki temel türe ayrılır. Boşanma sürecinde nafaka, velayet, mal paylaşımı ve tazminat gibi önemli hukuki konular da mahkeme tarafından karara bağlanır.
Anlaşmalı Boşanma Nedir?
Anlaşmalı boşanma, TMK madde 166/3 kapsamında düzenlenen ve eşlerin boşanmanın tüm sonuçları (nafaka, velayet, mal paylaşımı) hakkında mutabık kalarak tek celsede gerçekleştirdiği boşanma türüdür. Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması ve her iki tarafın da mahkeme huzurunda iradesini özgürce beyan etmesi gerekmektedir. Anlaşmalı boşanma genellikle 1-2 ay içinde sonuçlanır ve en hızlı boşanma yöntemidir.
Çekişmeli Boşanma Sebepleri
Çekişmeli boşanma, TMK'da sayılan özel veya genel sebeplere dayanılarak açılır. Özel boşanma sebepleri arasında zina (md. 161), hayata kast ve pek kötü muamele (md. 162), küçük düşürücü suç işleme (md. 163), terk (md. 164) ve akıl hastalığı (md. 165) yer alır. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (md. 166) ise en sık başvurulan genel boşanma sebebidir. Çekişmeli boşanma davaları ortalama 1-3 yıl sürebilmektedir.
Nafaka Türleri ve Hesaplama
Türk hukukunda dört temel nafaka türü bulunmaktadır: Tedbir nafakası dava süresince, iştirak nafakası çocuk için, yoksulluk nafakası boşanma sonrası eş için ve yardım nafakası kan hısımları arasında hükmedilir. Nafaka miktarı belirlenirken tarafların ekonomik durumu, çocuğun ihtiyaçları, yaşam standardı ve ÜFE/TÜFE oranları gibi kriterler dikkate alınır. Nafaka artırım davası her yıl açılabilir.
Velayet ve Çocuk Hakları
Velayet davalarında Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre çocuğun üstün yararı ilkesi esas alınır. 0-7 yaş arası çocukların velayeti genellikle anneye, 12 yaş üstü çocuklarda ise çocuğun kendi tercihi de dikkate alınır. Velayet kararları kesin hüküm oluşturmaz; koşulların değişmesi halinde velayet değişikliği davası açılabilir. Kişisel ilişki (görüşme) hakkı ise velayeti almayan ebeveynin temel hakkıdır.
Mal Paylaşımı ve Katılma Alacağı
01.01.2002 tarihinden sonra evlenen çiftler için yasal mal rejimi "edinilmiş mallara katılma rejimi"dir (TMK md. 218-241). Bu rejimde evlilik süresince edinilen mallar (maaş, kira geliri, taşınmazlar) eşler arasında eşit olarak paylaşılır. Ancak miras, bağış gibi kişisel mallar paylaşıma dahil edilmez. Mal paylaşımı davası boşanma kararının kesinleşmesinden sonra açılabilir.